Source: ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਖ੍ਯਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਇਕ ਸੌ ਬਹਤਰ (੧੭੨) – Charitropakhyan charitra 172

चरित्रोपख्यान चरित्र इक सौ बहतर (१७२) ἓ Charitropakhyan charitra 172

चरित्र इक सौ बहतरवो – धोखा, नस़ा ते अंन्हा भरोसे दी कथा (गुरू गोबिंद सिंघ जी॥ चरित्रोपख्यान ॥ स्री दसम ग्रंथ साहिब जी महाराज)

अफजूं॥ चौपई॥ ऐंडे राइक भाट भणिजै॥ गीत कला तिह त्रिया कहिजै॥ बीरम दे तिन बीर निहारियो॥तबै चित ते भाट बिसारियो॥१॥ – इक भाट सी जिसदा नाम ऐंडे राइ सी, उसदी इसत्री गीत कला विच माहर सी। इसत्री ने इक मनुख नूं वेखिआ तां उसने भाट नूं दिलों विसार दिता।

जार बाच॥ दोहरा॥ बाधि खाटु तर निजु पतिहि हम सौ भोग कमाइ॥ तौ मै जानौ साचु तू हितू हमारी आइ॥२॥ – जार ने बचन कीते के जे तूं भाट नूं खाट नाल बंन्ह के मेरे नाल भोग करें। तां मैं समझांगी कि तूं मेरे नाल सच विच प्रेम करदी हैं।

चौपई॥ ऐंडे राइ एक दिन आयो॥ दुखित नारि ह्वै बचन सुनायो॥ तुम कौ रोग नाथ इक भारो॥ ता ते खीझत चित हमारो॥३॥ – इक दिन ऐंडे राइ आइआ। उसदी पतनी दुखी बण के कहिण लगी , "नाथ, तुहानूं इक भारी रोग लगिआ होइआ है, इस करके मेरा मन बहुत खिझिआ रहिंदा है।

दोहरा॥ एक बैद मै तव निमित राख्यो धाम बुलाइ॥ ता ते तुरत कराइयै अपन इलाज बनाइ॥४॥ – मैं तेरे लई इक वैद (डाकटर) बुलाइआ है। उह कहिंदा है कि तेरा इलाज तुरंत करना चाहीदा है (इह वी उसे धोखेबाज़ी वाले नाटक दा हिसा सी, तां जो भाट नूं यकीन आ जावे कि इह सभ उसदी भलाई लई कीता जा रिहा है)

चौपई॥ ऐंडे राइ तबै यौ कयो॥ बीरम देव बोलि करि लयो॥ या गद कौ गदहा क्या करियै॥ जा ते रोग बडो परहरियै॥५॥ – ऐंडे राइ ने किहा, "बीरम देव जो कहे, उही कर लओ। अरथात, उह वैद दे अजीब इलाज नूं सहिमती दे रिहा है, जिवें कोई होर चारा ना होवे।

बैद तबै यौ बचन उचारे॥ बडो रोग इह भयो तिहारे॥ या कौ जंत्र मंत्र नहि कोई॥ एक तंत्र होवै तौ होई॥६॥ – वैद ने किहा- "तैनूं बहुत भारी रोग हो गिआ है। इस दा कोई जंत्रἑमंत्र इलाज नहीं। इक ही तरीका है, तां ही इह रोग दूर हो सकदा है। अरथात, वैद जानबुझ के अजीब ते धोखे वाला इलाज दी बुनिआद रख रिहा है।

मदरा अधिक आपु लै पीजै॥ और आपनी तिय कह दीजै॥ खाट तरे बाध तुम रहो॥ मुख ते परे कबितन कहो॥७॥ – "तूं पहिलां बहुत मदरा पी लै, फिर आपणी पतनी नूं वी पीण लई कहि। फिर तैनूं खाट नाल बंन्ह दिता जावे, अते तूं मूंह नाल कवितावां बोलदा रहीं। अरथात, वैद इक नकली ते धोखेबाज़ी वाला इलाज दी तिआरी करवा रिहा है, जिसदा मकसद भाट नूं फसाउणा है।

एक बीर इक ठौर बुलैहौ॥ इसी खाट ऊपर बठैहौ॥ मल जुध तव त्रिय तन करिहै॥ तो तव रोग बडो परहरि है॥८॥ – इक विरला बीरो (बहादर) नूं इक थां उते बुलाओ। ‘इसी खाट ऊपर बठैहौ’ मतलब, उस नूं इस खट ते बिठाओ। ‘मल जुध तव त्रिय तन करिहै’ दा अरथ, जे उह तेरी पतनी नाल मल जुध करे। ‘तो तव रोग बडो परहरि है’ मतलब, ता तेरा वडा रोग दूर हो जावेगा।

मूड़ बात इह कछू न जानी॥ देह अरोग सरोग पछानी॥ आपु मंगाइ मद्रय तब पियो॥ जार सहित अबला को दियो॥९॥ – मूरख विअकती कुझ समझ ना आई। उह आपणे आप नूं बिमार ही समझदा है। पहिलां आपणे लई सुत जां शराब मंगाउंदा है ते फिर पी लैंदा है। जार (पराए मरद) नूं आपणी इसतरी दे दिंदा है। मूरख भाट नूं कुझ समझ ना आई; उसने आपणे आप वी मदरा पीती अते औरत नूं वी जार समेत पिला दिती।

निजु कर मै तिय जार पिवायो॥ बपु औधो तर खाट बंधायो॥ आखै दोऊ मूंदि कर लई॥ जार त्रिया आरूड़ित भई॥१०॥ – भाट ने आपणी पतनी नूं जार दे हथीं मदरा पिलाई, खुद खाट नाल उलटा बंन्ह गिआ, दोवें अखां मूंद लईआं अते जार उस औरत नाल मिलाप करन लगा।

भाट परियो तर कबित उचारै॥ भेद अभेद कछू न बिचारै॥ वहै तंत्र जौ बैद बनायो॥ ता ते देव हमारै आयो॥११॥ – भाट खाट उते तुलटा लेटिआ कवितावां बोलदा रिहा, कुझ समझ ना सकिआ, अते वैद दा बणाइआ धोखेबाज़ तंत्र चल पिआ जिस नाल उहनां ने आपणा मनचाहा कंम कर लिआ।

भोगु जार अबला सौ कियो॥ भाति भाति ता को सुख दियो॥ उछल उछल रति अधिक कमाई॥ मूरख भाट बात नहि पाई॥१२॥ – जार ने उस औरत नाल हर तर्हां भोग कीता, उहनूं वखἑवख तरीकिआं नाल सुख दिता, पर मूरख भाट नूं कुझ वी पता ना लगिआ।

दोहरा॥ उतरि खाटि ते खोलि द्रिग दिये न कीनो सोगु॥ भाट पछान्यो साचु जिय अब मै भयो अरोग॥१३॥ – खाट तों उतर के अखां खोल्हीआं, नस़े विच बेसुध होण कारण उसनूं कुझ पता ना लगिआ, उसने कोई दुख ना कीता। भाट ने मंन लिआ कि हुण उह सचमुच रोग तों ठीक हो गिआ है।

बाधि खाट तर भाट कौ ता कर ते मद पीय॥ रति मानी त्रिय जार सौ भेद न पायो पीय॥१४॥ – भाट खाट नाल बंन्हिआ मदरा पी के पिआ रिहा, जदकि उसदी पतनी ने जार नाल भोग कीता अते मूरख भाट नूं इस धोखे दी कोई ख़बर ना होई।

इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ बहतरवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु॥१७२॥३३८१॥ – इस नाल इह चरित्र खतम हुंदा है – मंतरी ते राजे दे संबाद विच दरसाइआ गिआ 172वां त्रिया चरित्र समापत होइआ।

इस चरित्र दा नैतिक सार

इह कहाणी दिखाउंदी है कि किवें धोखा, नस़ा अते मोह मनुख नूं अंन्हा कर दिंदे हन। भाट नूं मदरा पिला के उसदी समझ खोह लई गई, अते उसदी अगिआनता दा फाइदा चुक के जार ते औरत ने आपणी कामना पूरी कीती। धोखे दी जड़्ह ἘभरोसेἙ दा गलत फाइदा चुकणा है। जिथे मनुख सच ते झूठ दी परख गुआ बैठदा है। इह चरित्र सिखाउंदा है कि नस़ा, मोह अते अंध-भरोसा मनुख नूं सभ तों वडे पतन वल लै जांदे हन। गुरबाणी दा फुरमान है "बाबा होरु खाणा खुसी खुआरु॥ जितु खाधै तनु पीड़ीऐ मन महि चलहि विकार॥ – हरेक उह वसतू जिस नूं खा के आस पास की हुंदा पता ना लगे। आपणे सरीर आपणी काइआ आपणे हालात आपणे वस विच ना रहिण उस नाल खुआरी ही हुंदी है। इसे लई गुरबाणी नस़े तों रोकदी है। काम मनुख तों गलत कंम वी करवाउंदा है। भाट दी पतनी ते काम भारू हो गिआ। गैर मरद नाल भोग कीता ते आपणे पती नूं वी धोखा दिता। चरितर केवल इसत्री दे ही नहीं पुरख दे वी दसे हन चरित्रोपख्यान विच। इह सिखां नूं आगाह करदे हन के काम, नस़ा ते अगिआनता किवें मनुख नूं बेगैरत बणा दिंदे हन। सिख ने ना धोखा करना है, ना वेखणा है ना किसे नाल होण देणा है।

चरितर बणदा है गुणां दे नाल। गुण हासल हुंदे हन मनुख दे हालात, उसदी संगत, उसदे निजी तजरबिआं नाल, उसदे गिआन नाल।

गुणां दी मति है गुरमति। गुणां दे गिआन नाल चरितर सवारिआ जांदा है। जिवें गुरबाणी आखदी है के "बिनु देखे उपजै नही आसा ॥ जदों अगिआनता हो जावे आस जाग जावे उसनूं काबू करन दा मारग है गिआन। चरितर दुआरा पातिस़ाह ने सपस़ट कीता है, समझाइआ है के वेखो भाई इह सब तुहाडे नाल वी हो सकदा है। धिआन रहे। बच के रहो।

आपणा चरितर देखण लई कोई स़ीस़ा नहीं हुंदा। तुसीं की करदे हों किवें सोचदे हों जदों कोई देख नहीं रहिआ हुंदा उस नाल तुहाडा चरितर पता लगदा है। तुहाडे अंदर की है, तुसीं गल कितनी सपस़ट करदेवहों, झूठ तां नहीं बोलदे, प्रधानगी दी, मस़हूर होण दी कितनी लालसा है इस नाल वी तुहाडा चरितर पता लगदा है। इमानदारी, निरपखदा, किरदार ते चरितर दी नींह हुंदी है। आचरण केवल बाहरी दिखावा हुंदा है सोझी तुहाडी काइआ दा प्रतिबिंब।


Source: ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਖ੍ਯਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਇਕ ਸੌ ਬਹਤਰ (੧੭੨) – Charitropakhyan charitra 172